جوجه هاي يكروزه به علت اينكه پيوسته آب بدن خود را از دست مي دهند، سريعاً دهيدراته مي شود. اين حالت حتي در هچري، اتاق انبار و يا در حين جابجايي طولاني مدت هم رخ مي دهد. معمولاً براي كاهش خطر دهيدراتاسيون، افزايش رطوبت نسبي در مدت انبار يا انتقال جوجه هاي يكروزه توصيه مي شود اما اين روش در عمل مناسب نيست.
دماي مطلوب بدن جوجه يكروزه حدود °C 40.5-40 مي باشد. در اين دما جوجه احساس راحتي مي كند و بدنبال آب و غذا مي رود. اما تغيير دماي بدن از اين حد نرمال (بالا يا پايين) موجب ناراحتي و سستي پرنده مي شود. پرندگان توانايي محدودي در كنترل و تنظيم دماي بدن خود دارند، بويژه وقتي سن آنها پايين باشد. پرندگان در سنين بالاتر با استفاده از انرژي غذا بدن خود را گرم نگه مي دارند. اما، جوجه هاي يكروزه با ازدحام در يك گوشه سالن از اتلاف حرارت بدن خود جلوگيري مي نمايند كه در اين حالت به آب و غذا دسترسي نخواهند داشت.
وقتي پرنده مسن يا جوجه يكروزه احساس گرما بكند، نخست بالهاي خود را تكان مي دهد تا حرارت بدن خود را كنترل بكند. اگر اين عمل كافي نباشد، با عمل تبخير آب گرما را از بدنش دفع مي كند. از آنجائيكه پرندگان نمي توانند عرق بكنند، آب بدن خود را از راه له له زدن تبخير مي كنند. اگر پرنده احساس راحتي بكند (دماي مناسب بدن) تنفس از طريق بيني انجام مي گيرد و اين عمل در مدت 24 ساعت باعث اتلاف 2-1 گرم رطوبت خواهد شد.
وقتي دماي بدن جوجه به °C41 افزايش يابد (°C 0.5 بيش از حد نرمال) پرنده شروع به له له زدن مي كند، اين عكس العمل پرنده موجب افزايش اتلاف رطوبت از بدن مي شود و در وضعيت حاد، جوجه ممكن است در مدت 24 ساعت بيش از 5 گرم و حتي گاهي بيش از 10 گرم رطوبت بدن خود را از دست بدهد. در اين حالت اگر ما رطوبت نسبي سالن را افزايش دهيم در حقيقت مانع از دست رفتن رطوبت بدن جوجه شده ايم اما از طرفي ديگر با اين كار مانع خنك كردن پرنده توسط خودش شده ايم. در صورتي كه پرنده احساس راحتي بكند و از طريق بيني نفس بكشد، تغييرات رطوبت نسبي تاثير اندكي بر ميزان اتلاف رطوبتي پرنده خواهد داشت.
نكته مهم در جلوگيري از دهيراتاسيون جوجه يكروزه، كنترل دماي بدن و پيشگيري ا زوقوع حالت له له زدن مي باشد. اگر حرارت بدن پرنده در حد نرمال باشد، اتلاف رطوبتي بدن در مدت 24 ساعت به 2-1 گرم خواهد رسيد. در صورتيكه پرنده خوراك و كيسه زرده را بخورد، هضم مواد غذايي منجر به تشكيل آب متابوليكي خواهد شد و اين آب براي جبران هر گونه اتلاف رطوبتي در حرارت مطلوب بدن كافي مي باشد. در اين حالت پرنده اندكي كاهش وزن خواهد داشت ما منجر به دهيراتاسيون آن نخواهد شد.
در مسافت هاي طولاني انتقال جوجه ها، تزريق 2-1 سي سي سرم به جلوگيري از دهيراتاسيون آنها كمك مي كند اما به شرطي كه دماي بدن جوجه ها در حد نرمال باشد. اگر پرندگان در گرماي زياد قرار بگيرند، مقدار رطوبتي كه از دست مي دهند بيش از مقدار سرم تزريق شده جهت جبران آب تلف شده، خواهد بود. خوراندن مقدار اندكي غذا در حين جابجايي جوجه ها (حتي در فرم خشك) به پرنده در جذب كيسه زرده كمك مي كند و لذا آب متابوليكي توليد مي شود، اما به شرطي كه دماي بدن جوجه ها در حد نرمال باشد.
اگر خوراك آبدار باشد (ميوه يا ژل مايع) اب بيشتري در اختيار پرنده قرار مي گيرد و لذا زرده مصرف شده و آب متابوليكي توليد مي شود، اما به شرطي كه دماي بدن جوجه ها در حد نرمال باشد. پس از رسيدن به فارم، بايستي توجه داشت كه جوجه ها سريعاً به آب دسترسي داشته باشند تا اتلاف آب بدن آنها جبران شود. در نتيجه تنها راه موثر در جلوگيري از دهيراتاسيون بدن جوجه ها حفظ دماي مطلوب بدن آنها مي باشد.
طي تحقيقات انجام گرفته در سال 2001 در استراليا ,كارايي غلات خالص (تريتيكاله و گندم) با پس مانده هاي آنها مقايسه گرديد جيره ها شامل سورگوم،كنجاله سويا و پودر گوشت به همراه 20% گندم يا تريتيكاله حاصل يا پس مانده بود.علاوه بر اين در نيمي از جيره ها آنزيم افزوده گرديد. در جيره واجد تريتيكاله،افزايش وزني مشاهده شد ولي در هنگام استفاده از غلات خالص ،بهبود ضريب تبديل غدايي ،كاهش مرگ مير ناشي از آسيت حاصل گرديد.افزودن آنزيم سبب افزايش كارايي خوراك گرديد.در جيره واجد گندم تا سن 42 روزه اي ،عملكرد هاي مثبتي مشاهده نشد ولي در جيره واجد گندم خالص به همراه آنزيم در سن 21 روزه اي اثرات مشخصي مشاهده گرديد.بهترين ضريب تبديل غذايي در جيره هاي واجد گندم پس مانده به همراه آنزيم حتي تا سنين 42 روزه اي كسب مي شود. با اين وجود ميزان مرگ و مير در جيره هاي واجد گندم خالص همانند جيره هاي واحد تريتيكاله خالص كاهش يافت. طي تحقيقات اخير علت آن كاهش وقوع آسيت مي باشد. در هنگام استفاده از غلات خالص،تغييرات مثبتي در آناتومي سنگدان و پيش معده وجود داشت.
متعاقب تحقيقات حاصله،هنگامي كه پرندگان خيلي جوان با غلات خالص تغذيه ميشوند داراي رشد و نمو كم در دستگاه گوارش ميباشندولي تا سنين 42 روزه اي سريعا رشد كرده و تفاوتي در وزن بدن پرندگاني كه از غلات خلاص يا از غلات پس مانده تغذيه كرده اند. وجود ندارد با اين وجود مزيت تغذيه با غلات خالص،كاهش ميزان مرگ و مير و بهبود ضريب تبديل غذايي ميباشد.
آنفلوآنزای پرندگان يك بيماري عفوني پرندگان است که ويروس آنفلوآنزای سویه A بوجود میآورد.
پرندگان وحشي معمولاً ناقل سویههاي ويروس آنفلوآنزای با بيماريزايي پايين و كم خطر هستند. اما در پرندگان اهلي، اين ويروس ها دو شكل متفاوت بيماري را ايجاد ميكنند كه يكي از آنها شايع و ملايم و ديگري نادر و بسيار كشنده است.
شكل ملايم بيماري اغلب تشخيص داده نميشود، اما ويژگي سویههاي داراي قابلیت بالای بيماريزايي، ایجاد بيماري شديد، ناگهاني و به شدت مسري است كه ميزان مرگ و مير ناشي از آن در طي 48 ساعت مي تواند به 100% برسد.
بسياري از گونههاي پرندگان به ويژه پرندگاني كه در مناطق داراي آب و هواي مرطوب زندگي ميكنند، ناقل ويروسهاي آنفلوآنزای هستند. اردك، غاز، قو و مرغ دريايي مخازن طبيعي اين ويروس به شمار ميروند.
ويروسهاي آنفلوآنزای پرندگان با شیوع کمتر پرندگاني كه در محيط زندگي انسان پرورش مييابند، نظير مرغهای اهلي، بوقلمونها، قرقاولها و طوطيها را نیز آلوده میکنند.
تمامي زيرگروههاي ويروس آنفلوآنزای نوع A پرندگان وحشي را آلوده ميكنند. بيشتر زيرگروههاي اين ويروس از بيماريزايي پايينی دارند. اما دو زيرگروه H5 و H7 ميتوانند پس از چرخش در بين پرندگان اهلي به ويروس هاي بسيار بيماريزا جهش (تغيير ترکیب ژني) پيدا كنند.
اين ويروسهاي آنفلوآنزا تا اواسط سال 2005 عموما براي پرندگان وحشي آبزي بيماريزا نبودند.
اما در آوريل 2005، مرگ بيش از 6000 پرنده مهاجر به دليل ابتلا به ويروس آنفلوآنزای نوع H5N1 كه نوع بسيار كشنده اين ويروس است، در سواحل درياچهاي در چين گزارش شد.
اين واقعه بسيار غيرمعمول و پيش بيني نشده بود. سپس در بررسي هاي علمي، ويروس هاي مشابه از پرندگان بيمار در آفريقا، اروپا و خاورميانه جدا شدند.كشورهاي آلوده همگي در مسير مهاجرت پرندگان وحشي واقع شده بودند.
ابتلای انسان به آنفلوآنزای پرندگان
آنفلوآنزای نوع H5N1 در درجه اول بيماري پرندگان اهلي است. بيشتر موارد انساني مبتلا به آنفلوآنزای پرندگان از نوع H5N1 ،در مناطق روستايي و حومه شهرها كه پرندگان اهلي را در منازل خود پرورش مي دهند، گزارش شده اند.
اين ويروس از طريق تماس در زمان سربريدن، پركندن، و در طي تهيه غذا از پرندگان اهلي به انسان منتقل ميشود. انتقال آن از راه دست زدن به پرندگاني كه بر اثر اين بيماري مردهاند وهمچنين اعضاي بدن آنها نظير پر نيز ممكن است.
مردم مي بايست از تماس با پرندگان وحشي مرده پرهيز کنند و هر موردي را به مسئولين گزارش دهند. پر كندن و كشتار پرندگان وحشي مرده به ويژه پرندگان آبزي در مناطقي كه شیوع ويروس H5N1 در آنها گزارش شده و يا احتمال دارد وجود داشته باشد (نظير مسيرهاي مهاجرت پرندگان)، كار بسيار خطرناكي است.
ويروس آنفلوآنزای H5N1 از شرق كره زمين به سوي غرب در حال گسترش بوده و جهان با تهديد فزاينده عالمگير شدن آن روبه رو است. تا كنون بيشترين تعداد مبتلايان به اين بيماري از ويتنام(93 مورد) و بيشترين تعداد مرگ ومير از كشور اندونزي(61 مورد مرگ ازبين 79 مورد ابتلا) گزارش شدهاند.
به گزارش سازمان جهاني بهداشت ، از سال 2003 تا كنون موارد انساني ابتلا به ويروس H5N1 در كشورهاي چين، ويتنام، تايلند، كامبوج، اندتونزي، جيبوتي، مصر وتركيه به طريق آزمايشگاهي به اثبات رسيده است. تعداد موارد قطعي ابتلا تا كنون بالغ بر 267 نفر بوده است كه از اين ميان 161 نفر جان خود را از دست دادهاند.
چگونگي انتقال ويروس H5N1
خوردن و استنشاق مدفوع، بزاق و ترشحات مخاطی پرنده آلوده توسط ساير پرندگان موجب انتشار بيماري در ميان آنها مي گردد.
تماس با مدفوع، بزاق، ترشحات مخاطی و پر پرندگان آلوده و براي نمونه استنشاق مدفوع خشك شده بر روي پرها و يا گرد وغبار آلوده به مدفوع ، مي تواند بيماري را در انسان موجب گردد.
سر بريدن پرندگان بيمار، پرورش و تماس با خروس هاي جنگي، بازي با پرندگان و خوردن خون یا گوشت خام يا نيم پخته پرندگان، ابتلاي به اين بيماري را به دنبال دارد.
خوراندن گوشت خام پرنده آلوده، به گربههاي خانگي و نيز ببرها و شيرها در باغ وحشها، با انتقال بيماري به حيوانات گوشتخوار همراه بوده است. خوردن فراورده هاي كاملا پخته پرندگان خطري به همراه ندارد.
تاكنون انتقال انسان به انسان بيماري گزارش نشده است. اما نگراني شدیدی در اين مورد وجود دارد. چرا كه ويروس H5N1 مرتبا در حال تغيير است و در صورتي كه قابليت انتقال انسان به انسان را پيدا كند، به سرعت در ميان جوامع بشري گسترش يافته و يك پاندمي(عالمگيري) را به همراه مي آورد.
در اين صورت ميزان مرگ و مير به ميليونها تن در سراسر جهان خواهد رسيد. همان گونه كه ويروس آنفلوآنزای اسپانيايي در سال هاي 1918 تا 1919، 40 تا 50 ميليون انسان را به كام مرگ فرستاد.
علائم بيماري آنفلوآنزای پرندگان در انسان
بيشتر مبتلايان به اين بيماري را بزرگسالان و كودكاني تشكيل ميدهند كه قبل از ابتلا به بيماري از سلامتي كامل برخوردار بودهاند.
دوره نهفته اين بيماري (فاصله زماني ميان تماس با عامل بيماريزا تا شروع علائم) ، طولاني تر از موارد آنفلوآنزای انساني است. در بيشتر موارد بين 2 تا 4 روز پس از تماس با ويروس علائم ظاهر شدهاند. اما دوره نهفته 8 تا 17 روزه نيز گزارش شده است.
علائم اوليه بيماري شامل تب بالا (بالاتر از 38 درجه سانتيگراد)، سردرد، درد عضلاني، آبريزش بيني، گلودرد، سرفه و تنگي نفس است. در مواردي اسهال، استفراغ، درد شكمي، خونريزي از بيني و لثه ها نيز گزارش شده است.
در مقايسه با آنفلوآنزای انساني، در آنفلوآنزای نوع H5N1 اسهال آبكي بدون خون و بلغم، بيشتر ديده شده و ميتواند تا يك هفته قبل از علائم تنفسي ظاهر شود.
عوارض بيماري آنفلوآنزای پرندگان
پنوموني(ذات الريه)، نارسايي تنفسي، نارسايي اندامهای مختلف بدن نظير كليهها و قلب، خونريزي از ريهها، تجمع هوا در فضاي جنب (فضاي ميان ریهها و پرده پوشاننده ریهها) ، كاهش تمامي رده هاي گلبولهاي خون(گلبولهاي سفيد و قرمز و پلاكتها)، سندرم ري (بيماري كه با رسوب چربي در كبد و درگيري مغزي مشخص ميشود) و سپسيس (عفونت شديد در يك نقطه از بدن يا در خون كه علائم التهابي را در سراسر بدن به همراه دارد.)، از عوارض بيماري آنفلوآنزای مرغي هستند.
متاسفانه ميزان مرگ و مير با اين بيماري بالاست و تاكنون بيش از نيمي از مبتلايان جان خود را از دست دادهاند.
شناسايي مبتلايان به آنفلوآنزای پرندگان
در كشورها و مناطقي كه در آنها آنفلوآنزای H5N1 ديده شده است، ميبايست در هر بيمار مبتلا به بيماري حاد و شديد دستگاه تنفسي، احتمال بيماري آنفلوآنزای پرندگان را در نظر گرفت. در مواردي شيوع بيماري در پرندگان پس از مشاهده موارد انساني گزارش شده است.
تشخيص قطعي اين بيماري از طريق كشت ويروس H5N1 و يا آزمايشهای سرمشناسي انجام ميذيرد.
درمان
در صورت امكان، زماني كه تعداد مبتلايان هنوز اندك است، بيماران مشكوك به آنفلوآنزای پرندگان و افرادي كه ابتلاي آنها به اين بيماري به اثبات رسيده است، مي بايست در بخش ايزوله بيمارستان بستري شوند تا در مورد ايشان آزمايشهای لازم، مراقبتهاي باليني و درمان ضروري انجام گيرد.
در صورتي كه بيمار زودتر از موعد مرخص گردد، مي بايست به بيمار و خانواده وي آموزش هاي بهداشتي لازم داده شود.
تاكنون دو داروي اسلتامي وير (تاميفلو) و زانامي وير در تخفيف علائم بيماري آنفلوآنزای H5N1 به خصوص در مراحل اوليه بيماري موثر شناخته شدهاند.
پيشگيري
در حال حاضر براي پيشگيري از ابتلاي انسان به ويروس H5N1 واكسني ساخته نشده است. رعايت نكات زير براي پيشگيري از ابتلا بدين بيماري ضروري است:
از تهيه غذا از پرندگان بيمار خودداري كنيد.
از سربريدن و پر كندن پرندگان مرده و يا بيمار در مناطق شيوع بيماري خودداري كنيد.
فروش پرندگان زنده وسربريدن، پر كندن و خالي كردن احشاي پرندگان در خانه، فرصت خوبي براي تماس با بخش هاي آلوده بدن پرنده فراهم ميكند. لذا پوشيدن دستكش و چكمه و استفاده از ماسك براي پيشگيري از آلودگي در مناطق شيوع بيماري ضروري است.
در مناطق شيوع ويروس H5N1 برخي انواع پرندگان خانگي مانند اردك هاي اهلي ، و حتي پرندگان واكسينه شده نيز مي توانند ناقلين بدون علامت ويروس باشند. در اين شرايط در صورت فقدان سيستم نظارتي موثر، از سر بريدن پرندگان در خانه خودداري كنيد.
مصرف پرندگان اهلي كه به خوبي پخته شده باشند، بدون خطر است. ويروس H5N1 در دماي معممول پخت ( يعني زماني كه دماي بخش مركزي گوشت به 70 درجه سانتي گراد ميرسد و ديگر هيچ بخشي از آن صورتي نيست)، غيرفعال ميشود.
ويروس H5N1 به تمامي بخشهاي بدن پرنده آلوده شامل گوشت، خون و استخوان گسترش مي يابد. اين ويروس از طريق گوشت تازه يا منجمد شده قابل انتقال است . ويروس H5N1 به دماي پايين مقاوم است و در مدفوع در دماي 4 درجه سانتي گراد براي حداقل 35 روز و در دماي 37 درجه سانتي گراد براي حداقل 6 روز فعال باقي ميماند. اين ويروس در دماي معمولي براي هفته ها بر روي سطوح پايدار ميماند.
در مناطق آلوده به ويروس H5N1 در صورت عدم رعايت نكات بهداشتي، تميز كردن گوشت يخ زده پرندگان آلوده و يا گوشتي كه يخ آن ذوب شده باشد، كار بسيار خطرناكي است.
برای پیشگیری از بیماری این اقدامات را انجام دهید:
سراسر سطح محل كار (ظرفشويي، تخته مخصوص خرد كردن گوشت و...) و تمامي ابزارها و ادوات به كار رفته براي تميز و خرد كردن گوشت را كاملا شسته و ضد عفوني نموده و پس از پايان كار دستهاي خود را بشوييد.
گوشت پخته و خام را از يكديگر جدا كنيد.
اطمينان حاصل كنيد كه گوشت در دماي مناسب پخته شده و دماي تمامي بخش هاي آن به 70 درجه سانتي گراد رسيده است.
تخم مرغي كه توسط مرغ آلوده به ويروس H5N1 گذاشته ميشود، مي تواند از درون و بيرون(پوسته) آلوده به ويروس باشد. در مناطق آلوده به ويروس H5N1 از خوردن تخم مرغ خام يا نيم پخته خودداري كنيد.
تا كنون انتقال مداوم انسان به انسان در مورد ويروس H5N1 گزارش نشده است. در صورتي كه ويروس فعلي به گونه اي تغيير يابد كه قابليت انتقال انسان به انسان پيدا كند ، نشانه بروز يك پاندمي خواهد بود.
رعايت بهداشت فردي مي تواند انتقال انسان به انسان ويروس را كند و يا متوقف سازد. در اين موارد آموزش همگاني الزامي خواهد بود. با اين وجود رعايت نكات اصلي و اساسي بهداشتي مي تواند ميزان گسترش ويروس را در محيط اجتماع و خانه كاهش دهد:
دهان و بيني خود را در زمان عطسه و سرفه با دستمال بپوشانيد.
دست هاي خود را به طور مرتب به ويژه قبل، در حين و پس از تهيه غذا، قبل از خوردن غذا، پس از رفتن به دستشويي، پس از دفع زباله هاي حيواني، زماني كه دستها كثيف هستند، و به ويژه زماني كه فرد بيماري در خانه داريد، بشوييد.
از تماس دست ها با چشم، بيني، يا دهان خودداري كنيد. عفونت به ويژه زماني گسترش مي يابد كه فرد پس از لمس اشياء آلوده به ويروس، آن را به دهان، چشم و بيني خود مي مالد.
تميز و ضد عفوني كردن تمامي سطوح در منزل كه به نظر ميرسد به ترشحات عفوني آلوده شده باشند، اقدام بسيار پر ارزش و موثري است.
در صورت بروز همهگیری بیماری آگاهکردن معلمان، دانش آموزان و خانوادههاي آنها درمورد راه هاي كاهش گسترش آلودگي اهمیت بسیاری دارد.
همشهری آنلاین-دکتر زهرا عباسپور


